Bron: Rijckheyt.nl | 'ABP-tunneltje' onder de Keulseweg. Op de achtergrond het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds.

Een ramp dachten de meeste Hagenaars ‘wat moeten wij in ‘het donkere zuiden’ , zoals Limburg in de Randstad destijds werd genoemd. Eerst was er sprake van Amersfoort in het kader van de spreiding van de Rijksdiensten en daar waren niet zoveel bezwaren tegen, want de Veluwe was toentertijd voor de ‘gewone’ mensen een vakantiebestemming.

Er werden bustochten georganiseerd om kennis te maken met de nieuwe bestemming. Als Geleen werd gepasseerd met zijn rokende pijpen was de paniek compleet! Maar ja, er was geen keus en velen streken neer in Heerlen en omgeving. Veel claimde een eengezinswoning, want dat was een luxe in de Randstad. De Heerlerbaan was in opbouw en velen kregen daar ook een eengezinswoning.

De aversie tegen Limburg transformeerde na enige tijd bij de meesten in liefde voor de natuur en in vriendschap met de gastvrije Limburgers. Na enige jaren waren de meesten geacclimatiseerd. Veel dochters en zonen trouwden met het Limburgse aanbod op de huwelijksmarkt.
Mijn echtgenote (dichteres Willy Balyon 2000 †) schreef de volgende gedichten naar aanleiding van de kennismaking met Zuid Limburg:

Ontving mij ooit
een land
met lichter armen?
‘t was lente
en ik kwam
te midden bloei van bomen

Waar ik ook zag
was het mooi, eindeloos
of elke pijn vergeten was

Mijn ogen drinken
‘t belovende wit en groen
en in mij brak een danklied los

Ik sneed met zorg
een fijne tak
en bracht die naar de poort

Waarachter witte kruisen staan
in rijen
eindeloos

Willy Balyon

Bron: Martin van der Weerden | Heerlen Stadsschutterij anno 1895

Het ontstaan ervan ligt in de steden circa zeven eeuwen geleden. Al in de dertiende en veertiende eeuw kwamen de schuttersgilden tot grote bloei, vooral in Vlaanderen en Brabant. Zij speelden een voorname rol in de verdediging van de stad en waren een uiting van stedelijke onafhankelijkheid.

Vanuit de steden heeft verspreiding over het platteland plaats gevonden. De honderden Limburgse schutterijen zijn in hoofdzaak in de dorpen actief. Vele tientallen bogen op een lange geschiedenis van wel vier tot vijf eeuwen.

Politieke en militaire ontwikkelingen, zoals de godsdienstoorlogen en de Franse Revolutie, leken meermalen een eind te maken aan de schutterijen. Maar in de loop van de negentiende eeuw krabbelde het fenomeen zeer moeizaam weer op. Vanaf ongeveer 1850 toonde koning Willem III zich een stimulator van de handboogschutterijen, die op hun beurt de geweerschutterijen uit het slop haalden.

Schuttersfeesten
In de jaren 1856 en 1857 zijn in Sittard de eerste internationale schuttersfeesten gehouden met een ruime Pruisische en Belgische deelname. Deze Sittardse feesten vormen daardoor de bakermat van alle huidige Limburgse schuttersfeesten. Vanaf het prille begin waren ook schutterijen present uit wat later de Oostelijke Mijnstreek zou gaan heten, het tegenwoordige Parkstad. De schutters uit Brunssum, Heerlerheide, Schinveld en Simpelveld bleken toen al geduchte kemphanen.

Na de optocht rond het middaguur, vonden de wedstrijden plaats. De vogel werd geschoten. Afzonderlijke prijzen waren uitgeloofd voor het afschieten van kop en vleugels, maar ook voor het vendelen (“vaandel slaan of zwaaijen”) en tamboereren. De oudste vaandeldrager – een 81-jarige Simpelveldenaar – viel in de prijzen.

Bron: Martin van der Weerden | Heerlen Schutterij 1925

Bron: Privé collectie | De optocht van 1981

“De Jeugd Carnavalsvereniging Pannesjop” werd in 1979 opgericht door Bér Smit, toenmalig directeur van Basisschool ‘t Pannesjop. Sindsdien verzorgt de vereniging activiteiten voor de jeugd rondom Carnaval in de wijk MSP. Maar hier blijft het niet bij. Ook andere activiteiten en feesten worden mede georganiseerd door “JCV Pannesjop”. Zo zal in de zomer van 2012 voor de 6de keer “De zomerfeesten MSP” worden georganiseerd m.m.v. de Prinsengarde Coriovallum. En ook de viering van Koninginnedag in de wijk behoort tot een van die gezamenlijke activiteiten.

Terug naar Jan Braam, die samen met zijn vrouw in de organisatie van de vereniging zit. Tot aan de toetreding bij de vereniging in 1984 had Jan al heel wat ervaring met het spelen van muziek tijdens Carnaval. Samen met zijn vader speelde hij 20 jaar lang in menig café onder de naam “The Aljos”. The Aljos speelden niet alleen tijdens de Carnaval 5 tot 7 dagen, maar ook op feesten en partijen het hele jaar door. Na het kronen van Jans zoon tot Jeugdprins carnaval bij JCV Pannesjop in ’84 stopte hij hiermee.

De thuisbasis
Al 15 jaar is ‘t Leiehoes – ook bekend als de Narrentempel – de thuisbasis voor JCV Pannesjop. Vanuit hier worden 3 Carnavalsmiddagen ingevuld met diverse activiteiten voor de jeugd. Zo is de tweede week van januari de proclamatie een terugkomende festiviteit. Twee weken na de proclamatie volgt een talentenjacht. En dan is er natuurlijk nog de viering op Carnavals-zaterdag.

Meer dan feestvieren alleen
Dat Carnaval niet alleen bestaat uit een week feestvieren per jaar blijkt uit de verhalen over de Carnavalswagen. Zodra de Carnaval goed en wel is afgelopen zijn de leden alweer bezig met de viering van het volgende jaar. De wagen voor de optocht wordt afgebroken en er wordt een nieuw thema gekozen. Zo kan iedereen weer aan de slag om dit thema terug te laten komen in de Carnavalswagen of in de vele pakjes voor de ca. 70 personen die jaarlijks meelopen in de optocht.

Al 34 jaren loopt de vereniging mee met de “grote” optocht van Heerlen-Centrum. Dit jaar voor de vijfde maal loopt men ook mee in de optocht van Heerlerheide. En sinds dit jaar zal er ook een optocht gelopen worden in de eigen wijk MSP, samen met andere verenigingen uit deze wijk.

Herinneringen door de jaren heen
Door de jaren heen heeft Jan diverse veranderingen meegemaakt. Aan de hand van een fotoboek over het 3×11 jarig bestaan van de vereniging komen we uit in 1991. Ten tijden van de Golfoorlog werd er natuurlijk geen viering gehouden. De prins en prinses van dat jaar mochten toen mee op de wagen tijdens de optocht van 1992.
Ook de awards die de vereniging verdiend heeft komen ter sprake. Zo won JCV Pannesjop de “Meer dan Handen Award” cat. Innovatie en werd zij genomineerd voor de landelijke uitvoering hiervan tijdens het Jaar van de vrijwilliger in 2011. Ook zijn er diverse Limburgse Vasteloavends Awards binnengehaald.

Op een van de foto’s zien we enkele haringen in een klein begrafeniskistje.. het symbool voor het Haring-begraven. Elke Carnavalsdinsdag om 24.00 uur wordt op deze manier Carnaval afgesloten. Naast het Haring-begraven worden hier dan ook de attributen afgenomen waarna men weer uitkijkt naar de 11de van de 11de, de start van een nieuw Carnavalsseizoen.

Bron: Privé collectie | Begraven van de haringen

De verandering van bewoners in de wijk MSP heeft zijn effect op de vereniging. Waar vroeger tijdens de talentenjacht nog veelvuldig “echte” Carnavalsliedjes voorbij kwamen worden nu meer populaire liedjes gepresenteerd. Limburgs dialect heeft plaats moeten maken voor rap en dans. Een verandering die kenmerkend is voor de verandering in de wijk. Carnaval die niet verwatert maar op een andere manier gevierd wordt. Al denkt Jan nog wel eens aan die Limburgse liedjes van vroeger.

Bron: Rijckheyt.nl | Bekkerveld (3-1-1961). Op de achtergrond de St.Annakerk.

Als ik van thuis naar school toog, naar de repetitie van het kerkkoor, of plichtmatig naar de mis ging, naar het lof, of biechten, maar ook als ik naar vriendjes of weer terug beende naar de Caumerbeeklaan, stééds lag het Bekkerveld op mijn route. Er liep diagonaal een breed klinkerpad over het veld; ongeveer vanaf de achterzijde van de Annakerk-sacristie richting het noorden tot bijna waar mijn klasgenoot met de adellijke naam Eelco van Nispen tot Pannerden woonde. Dat pad ligt er trouwens vandaag de dag nog precies zo als toen. Mooi!

Dit klinkerpad heb ik maar zelden betreden, daarover liepen de oude en gebrekkige mensjes en voorzichtige meisjes plus de knaapjes die van hun ouders altijd hun kleren netjes moesten houden. Ook schreden er kantoorvaders en beambte overheen die vanuit de nieuwbouw van het Heeserveld naar kantoren van het Algemeen Mijnwerkers Fonds of naar het Hoofdbureau der Staatsmijnen in de stad op weg waren. Er fietsten huismoeders met preien en volle papieren zakken van Schunck en met het “snoepje van de week” van De Gruyter in hun boodschappentas.

Bron: Privé collectie John Bovendeert | Naar de kerk bekkerweg

De miniprocessie
Ook zag je wel de kapelaans HHH. (Houben, Habets, Hennissen), of onze merkwaardig, hobbelend, als een gans lopende koster, in acolietengewaad samen met twee misdienaars zich over dat pad haasten. Ze hadden dan net de sacristie verlaten en één van de knapen, in hun lange zwarte jurken met daarover een groot wit hemd in brede kanten mouwen, droeg een crucifix op een stok plechtig voor zich uit. De ander liet steeds een belletje klinken, alsof ze, net als de brandweer met sirene, onbelemmerde doorgang wensten. (in klas vijf en zes kregen misdienaars geregeld vrij van les om in dodenmissen vele “ et cum spiritu tuúms” te laten klinken en na de mis de lijkkist voorafgaand, de crucifix in twee knuisten geklemd naar de algemene begraafplaats aan de Akerstraat te sjouwen). Oudere mensen die zij passeerden maakten dan gehaast, doch vroom, een kruisteken en sommigen heren knielden snel de rechter knie tot op de grond en namen plechtig de hoed van het hoofd, totdat deze miniprocessie twintig meter verder was geraakt.

Heel vrome vrouwen zag ik met beide knieën naar de grond zijgen, hun hoofd, nadat een snel kruisteken was gemaakt, diep omlaag buigen en de ogen sluiten, alsof zich alle hemelse legerscharen en de drie-eenheid elk persoonlijk op het Bekkerveldpad aan hen openbaarden. In werkelijkheid was hier sprake van de parochiële bezorg- en sneldienst, die dagelijks de kerkelijke hostie bij zieken en ongelukkigen aan huis bracht. Dat werd alleen gedaan bij hen die zelfs strompelend niet de kerk konden bereiken voor een mis met gratis hostie.

De natuur in
Wij jongens liepen altijd dwars door het gras van het Bekkerveld, of nog liever, schoppend tegen alles wat tussen het groen lag en onderzoekend wat er zich zoal aandiende onder bomen, tussen de polletjes, takken, paddenstoelen. In het najaar en winter lag het veld bezaaid met ontelbare kastanjes in stekelige bolsters, of naakt glimmend tussen het gras. De mooiste kastanjes verdwenen in je broekzak en de forste stekelschil werd verkozen om geslepen en gepolijst langs muren of over stoeptegels te worden, totdat de groene schil bruin verkleurde en steeds meer harige rafels ging vertonen, net zo lang tot je een zachtbruin harig holbolletje overhield. Daar kon je lekker aan voelen, maar ook werkte het goed als inktlap. Meester Raemakers, die biologie het belangrijkste schoolvak vond, kon zulke pennenreinigers verkregen uit de natuur wel waarderen, maar bij hoofdmeester Pietje Crijns kon je dat beter in je zak houden of nog beter in de zak van je jas aan de gangkapstok achterlaten.

Vanuit de top de Lange Jan zien
Een heel avontuurlijke plek van het Bekkerveld was het bosje aan de zuidkant. Daar stonden een viertal oeroude dennen met eromheen dicht struikgewas. Meer niet. Als je dat bosje binnenliep, werd het plots aanzienlijk donkerder en koeler dan op het zonbeschenen veld. De onderste takken van de dennen waren half afgebroken of helemaal kaal getrapt door de schoenen van tientallen jongens die haast dwangmatig deze bomen beklommen om te kijken of je boven vanuit de top de Lange Jan kon zien. Ik klom om te ervaren bij welke hoogte ik de eerste bange buikkriebels kreeg. Week na week moest het vorige klimrecord gebroken worden. Totdat ik ook de Lange Jan kon zien.

We beschouwden dit bosje als exclusief terrein voor jongens; meisjes hadden hier niks te zoeken. Het is herhaaldelijk gebeurd dat Adje of Henk of Johan mij overstuur kwamen halen om te aanschouwen welk onheil er over ons bosje gekomen was. Met een mengsel van verontwaardiging, maar ook ontzag over de afmeting ervan, ontwaarde ik dan naast een afgescheurd paginastuk van het Limburgs Dagblad met bruine veeg, een drol van kolossale lengte en omvang, waarop groen-metalig blinkende vliegen landden en opstegen. Dat vond ik, ondanks dat ik zelf wel eens bij hoge nood de linkerpijp van de korte broek omhoog sjorrend de boom van mijn levenswater voorzag, ongehoord. Vooral omdat zo´n keutel dagenlang bleef stinken. Maar het meest ergerlijke vond ik: welke”verekkeling” durfde ons bosje te ontheiligen met een zo laag bij de grondse smerigheid!

Muzikale spijlen
Op weg naar school, voordat ik het Bekkerveld overstak, liep ik meestal langs de groen geverfde spijlen van de muur van de meisjeskweekschool Maria Immaculata. Ik liet dan, zonder mijn pas te vertragen, een hand langs die stangen glijden, zodat een regelmatige roffel van klanken mijn tred begeleidde. Ik kon in gedachte met de spijlen met verschillende toonhoogten de koebelsolo van Tobi Rix “Malle Vent”na-orkestreren. Dat ging nog beter met een stok, waarvan er genoeg op het Bekkerveld te vinden waren. Met die knuppel kon ik zelfs de toonladders en intervallen die meester Döll ons via de grote bruine omslagbladen met daarop cijfers in allerlei rechthoekige figuren van de Ward Zangmethode had aangeleerd, naspelen als ware het een xylofoon. Dat liet ik toch maar achterwege, nadat een Franciscanesser-van-Heythuisen-non van de Kweekschool, toen ik het voor de zoveelste keer weer deed, vanuit het raam toesnauwde, die herrie te stoppen.

Bron: Privé collectie John Bovendeert | Het voetbalelftal van de 6e klas Tarcisiusschool met op de achtergrond de toenmalige M.T.S. Vlnr beneden: John Bovendeert / Rommert Delsing / Jo Moonen / Henk Thuis / Toon Teeken boven: Hans Brouwers / Harrie Tomlow / Sjef Ramaekers / Remi Chorus / Deen Horbach / Jo Ritzen

Voetballen op Bekkerveld
Onze school maakte in klas 4,5 en 6 regelmatig gebruik van het Bekkerveld als tegen het eind van het schooljaar, onder leiding van meester Piet Masthof, de sportdag werd gehouden. Ik herinner me ook zulk een sportmanifestatie (of was het Koninginnedag?) waarbij Adje Johan en ik uitgedost als N.T.S. televisie-reportageteam met een nagemaakte rijdende camera reportages en verslaggeving verzorgden voor het Tarcisiusnieuws. Ook werden voetbalelftallen geformeerd per klas en een onderlinge competitie gespeeld op het Bekkerveld.
Onze klas had een sterk elftal met als sterren Rommert Delsing, de spelverdeler, Sjef Ramaekers als stopperspil aan de buitenkanten de snelle dribbelaar Winnie Haanen die met zijn kromme beentjes iedereen het nakijken gaf en ook was er de handige Toonje Teeken. We wonnen zelfs de beker! Sommigen van die mannekes zaten al een tijd bij de voetbalclub Bekkerveld en aan hun spel en ervaring kon ik, ondanks dat ik mee mocht spelen in dit elftal, niet tippen. Maar dat kwam natuurlijk ook omdat de voetbalschoenen van mijn vader maat 44 hadden.

Bron: Rijckheyt.nl | Schachtbok van de Oranje-Nassaumijn I. Op de achtergrond het Centraal Bureau voor de Statistiek en het ophaalgebouw van genoemde mijn.

Het Nederlands Mijnmuseum is gevestigd in het schachtgebouw van schacht II van de voormalige steenkolenmijn Oranje Nassau I te Heerlen. Deze mijn zou uiteindelijk gaan beschikken over drie mijnschachten, schacht I (afgediept tussen 1893 en 1899, 254 m. diep), schacht II (1894-1898 / 470 m.) en schacht III (1905-1907 / 441 m.).

De schachten
Schachten vormen de levensaders van de mijn. Ze zijn nodig voor ventilatie, personenvervoer, kolen-, stenen- en materialentransport, voor elektriciteit – en persluchtverzorging van het totale ondergrondse bedrijf, voor de aanvoer van water naar de verschillende ondergrondse afdelingen t.b.v. de stofbestrijding en het afvoeren van mijnwater uit die afdelingen (omhoog pompen door de schacht).

Het afdiepen van schachten kost miljoenen en het duurt jaren voordat er een eerste bron van inkomsten tegenover staat. Zo werd de eerste steenkool bij de Oranje Nassau I mijn gedolven op 30 maart 1898. Dit eerste brok steenkool bevindt zich bij de collectie van het Nederlands Mijnmuseum (evenals trouwens ook het laatste brok steenkool van 31 december 1974).

Aanleggen van de schachten
De plek waar deze en de beide overige schachten is aangelegd is niet toevallig gekozen, daar is jarenlang exploratiewerk aan vooraf gegaan. Daarbij werd een terrein nabij de kom van de gemeente Heerlen, genaamd “Zeswegen”, het meest geschikt bevonden voor de aanleg van een mijnzetel. In oktober 1893 ging de aanleg van schacht I van start, een jaar later gevolgd door schacht II (en in 1905 door schacht III. Rond deze schacht is thans het nieuwe CBS aangelegd).

Eenmaal op diepte werden de schachten middels een ondergrondse mijngang met elkaar verbonden en was “de mijn” een feit. Gelijktijdig werd daarmee de “natuurlijke” ventilatie van de mijn gerealiseerd. Dit systeem werd bij alle Limburgse mijnen toegepast, ook tussen mijnen onderling (ON III / ON IV).

De mijnschacht was 24 uur per dag in bedrijf. Bij het wisselen van de diensten, telkens om de acht uur, was er een bedrijvigheid vanjewelste. In een klein halfuurtje moesten dan, tijdens het “personenvervoer” zo’n 500 man gelijktijdig naar beneden en naar boven. De snelheid van de liftkooi werd dan teruggebracht. De lift werd oorspronkelijk aangedreven door een stoommachine uit 1897 (nog te bezichtigen in het ophaalgebouw), in 1925 omgebouwd naar persluchtaandrijving.

Mijnpaarden
Mijnpaarden hebben ondergronds dienst gedaan tot ca. 1930. Ook zij moesten door de schacht omlaag worden getransporteerd, daartoe was een speciaal “tuig” ontworpen, dat onder de liftkooi werd bevestigd. Mijnpaarden maakten dezelfde diensten als de mijnwerkers en brachten de tijd tussen hun diensten door in de daarvoor speciaal ingerichte “paardenstal”. Ze verbleven veelal de rest van hun leven ondergronds.

Ook werden zij na verloop van tijd blind wegens het werken in een (toen ter tijd) nagenoeg onverlichte omgeving. Mijnpaarden werden gebruikt voor het transport van kolenwagens en materialen. Streng voorschrift hierbij was, dat zij slechts 10 wagentjes met kolen in één keer mochten trekken. Er waren paarden bij die konden tellen (?). Wanneer zij bij het aantrekken meer dan 10 maal de ruk van de koppeling tussen de wagentjes voelden weigerden ze een poot te verzetten.

De ON I in getallen
De totale kolenproductie van de ON I mijn gedurende haar bestaan van 1898-1975 bedroeg 31.978.000 ton steenkool. De kolenproductie is beëindigd op 31 december 1974. De laatste kolenpijler bevond zich onder kasteel Terworm op een diepte van 430 m. Gelijktijdig met de productie werden ook de ondergrondse pompinstallaties stopgezet. Sindsdien is het waterpeil gestegen van -430 m. naar -90 m.(eind 2011).

Sedert enige jaren wordt dit mijnwater in Heerlen gebruikt bij het Mijnwaterproject t,b,v. het verwarmen en afkoelen van gebouwen (o.a. het nieuwe CBS-gebouw).

Zo’n vijftig min of meer bekende Limburgers schreven hiervoor een verhaal over hun favoriete landschap, gebouw of monument in Limburg. Hierbij zijn onder meer foto’s gemaakt door amateurfotografen van de Fotobond Limburg. Bariton John Bröcheler schreef bijvoorbeeld over het vergezicht vanuit zijn studio op de Eperheide, voormalig wereldkampioen mountainbike Bart Brentjens over zijn jeugdherinneringen aan de Leumolen in Nunhem en dichter Quirien van Haelen over hoe de Roermondse Kattentoren zijn opa redde. En zo zijn er nog meer ontroerende verhalen van onder anderen kunstenaars, schrijvers en museumdirecteuren over een voor hen speciale plek in Limburg.

Enkele Heerlense locaties benoemd in dit boek zijn kasteel Hoensbroek, De ON I, het Glaspaleis, Luxor Theater en de Pancratiuskerk.

Ook is er in het boek aandacht voor de geschiedenis én toekomst van Heemschut Limburg, het Meldpunt Bedreigde Monumenten Limburg en voor monumentenzorg aan weerszijden van de grens. Kortom, een bijzondere verzameling verhalen en foto’s in een boek van maar liefst 220 pagina’s.

Win het boek Erf Goed!
Wat is uw mooiste, favoriete locatie, gebouw of monument in Heerlen? Laat hieronder een reactie achter  en maak kans op het boek: “Erf Goed!”

Bron: Privé collectie John Bovendeert

En dat gebeurd minimaal twee maal per jaar. Van te voren waren er wagens van circus Bever of Althoff te zien, met mannen die in verschillende straten grote pamfletten op schuttingen kleefden of kartonnen om lantaarnpalen en bomen spanden. Je zag daarop de lachebek van een clown en paarden met pluimen op hun hoofd in steigerende houding. Grote zwarte drukletters maakten melding van de aanstaande voorstellingen. Op ons veld waren al op dinsdag de eerste tekenen van opbouw te zien. Gespierde kerels met loodzware mokers joegen ijzeren pinnen, waaraan later touwen vast werden gesjord, met verbazingwekkende zwaaien de grond in. Bij de meeste ijzeren, soms kindhoge haringpinnen was door het hevig meppen het geroeste ijzer bovenaan gebarsten en omgekruld, zodat ze aan je knieën lelijke verwondingen konden veroorzaken, als je niet uitkeek bij het er langslopen.

De opbouw van het circus
Steeds meer circuswagens arriveerden en vormden samen een steeds nauwsluitender carré rond de plek waar straks de twee, of viermastertent zou worden opgehesen.
De soms exotische, bedrijvige buitenlandssprekende mannen imponeerden me. Ik weet nog dat een Duitse klanken uitstotende snormeneer mij opeens zijn mokerhamer aanreikte en mij uitnodigde om de ijzeren pin een mep te verkopen. Dat mokerding kreeg ik nauwelijks boven mijn heup getild en ik raakte de haring sowieso niet.
Het was riskant om te veel op te gaan in al die circusbedrijvigheid, want te laat komen op school betekende problemen. Meester Ramaekers kon je ongenaakbaar veel strafregels laten opgeven.

Om vier uur renden we vaak met alle klasgenoten snel weer richting Bekkerveld om verbaasd te constateren hoe ver de werkzaamheden al waren gevorderd. De waterleiding was met slangen en buizen al aangetapt en zwarte elektrische kabels lagen als spaghetti door het gras en het dieselaggregaat ter opwekking van stroom ronkte al volop. Zelfs de meeste dieren waren al gearriveerd en de kamelen zag je knipogend, geduldig hooi tussen hun lange tanden achter de slaphangende lippen vermalen. Je hoorde de donkere brul van een beest, waarvan de één beweerde dat het een leeuw, en de ánder zeker wist dat het de koningstijger was.

Bron: Privé collectie John Bovendeert | Advertentie Limburgsch Dagblad 6 juli 1953

De geur rond de dierententen en kooien had het typische parfum-melange van pies, stro en de lichaamsgeur van paarden en wilde dieren. Dat kon je al kon opsnuiven vanachter de witgeverfde lattenhekken die opgetrokken waren tussen de woon- en materiaalwagens van het circus. Tussen de spijlen door zag ik jongleurs met hun flesachtige glinsterknotsen oefenen, hoorde ik poedeltjes keffen, en de boxerhonden bulken, waarvan ik wist dat zij met hun voetbalbroekjes aan en rugnummers met ballonnen en minigoaltjes een spectaculaire voetbalwedstrijd konden naspelen.

Opzoek naar een plaats
Vanaf dat moment al was het zaak te onderzoeken waar eventueel zwakke plekken waren te vinden in de circusomheining. Plekken waar je, als de voorstelling eenmaal begonnen was, naar binnen zou kunnen “strietsen”. Onder een materiaalwagen door kruipen leek een goede mogelijkheid. Toen ik dat eens met bonzend hart in mijn keel probeerde en aan de andere zijde van de circuswagen haast tegen twee gelaarsde benen botste, kroop ik snel weer terug naar de veilige kant. Gedeelten waar geen houten lattenhek geplaatst was, hadden de circusmensen bespannen met bruine jutte stroken tussen de kastanjebomen van het Bekkerveld, zodat je het leven binnen de omheining daar nauwelijks nog kon begluren. Andere, meestal oudere jongens, die vrijkaartjes hadden weten te verdienen met het borstelen van paarden of het verstrooien van zaagsel en stro in de tentstallen, waren al verzekerd van een kosteloze entree voor de matineevoorstelling. Weer anderen wisten vrijkaartjes te bekomen door circusbouwers ervan te overtuigen dat zij hun knappe oudere zus zouden meenemen en ze aan hen zouden voorstellen na afloop van de avondvoorstelling. Ik had geen zus en durfde daar ook niet over te liegen.

Het circus was op vrijdagavond ternauwernood gereed voor de eerste voorstelling of er vormden zich al rijen mensen voor de kassawagen, waar zwaar opgemaakte kassadames de kaartjes van de rol scheurden en entreegelden inden. Ik kon ik mijn ogen niet afhouden van de geüniformeerde controleurs in fel blauwe en groene jassen met rijen dwarse goud geborduurde tressen en dubbele koperen knopenrijen, goud gekwaste schouderepauletten en daarbij strenge petten op hun hoofd. Hun zware taak bestond eruit, onder de lampjesboog, entreekaartjes af te scheuren.

De matineevoorstelling van zondag
Ik wilde later zelf ook tot de glamourwereld van het circus gaan behoren en een beroemd artiest worden. Thuis ging ik aan de slag met allerlei zelfgemaakte jongleurattributen, maar met het laten draaien van koffieschoteltjes op onze bezemsteel, ben ik snel moeten ophouden en heb de scherven van het eerste twee schoteltje stiekem achter in onze tuin begraven. Het circusleven was kennelijk niet alleen maar goud wat er blonk. Ik mocht van mijn ouders meestal een kaartje kopen voor mij en mijn broer voor de matineevoorstelling van zondag. Het trof mij, eerlijk gezegd, onaangenaam te moeten ontdekken dat de snorman die eergisteren nog de houten zitplanken van de tribunebank sjouwde, opeens in uniform was gestoken en kaartjes controleerde. Ook stelde het mij teleur dat de juffrouw met het lange golvend haar, die mijn broer Paul en mij bij het binnenkomen in de van stemmen gonzende tent onze plaats aanwees, dezelfde dame bleek, die na de pauze in de piste met haar grote naakte dijen en bijna blote trilbillen in pastillenetkousen, zich zo gracieus door twee samenwerkende mannen in een stoel bovenop een hoge paal liet slingeren.

Circussen die het Bekkerveld aandeden, stelden zich altijd links van de kerk op. Daar was de meeste ruimte en je kon vanuit het stadscentrum komend, vanaf de de Bekkerweg noord via het klinkerpad zonder “drekkige”schoenen de kassa bereiken . Want het kon bij de minste regenbui rondom het circus er “pratsjetig” aan toe gaan. Aan de oostkant van het middenwegje was minder plaats. Daar vonden af en toe andere manifestaties plaats.

Bron: Privé collectie John Bovendeert | Circus Toni Boltini met het Hongaars Staarscircus op 8 en 9 juli 1967

De circustent
Ik herinner me dat op een dag enorm hoge witte palen opgetrokken werden, met bovenin een soort kraaiennest. Vlak eronder werden duimdikke kabels gespannen. Op die levensgevaarlijke hoogte bleken, als alles gereed was, mannen en vrouwen in de open lucht in fraaie witte pakken met lange balanceerstokken, die zwaar doorbogen, zelfs geblinddoekt te gaan schuifellopen. Het lukte hen ook halverwege het koord te gaan zitten of voorzichtige sprongetjes te maken. Het hoogtepunt was wanneer de fietser met balanceerstok ook op die kabel heen en weer pedaleerde. Hij maakte vervolgens plaats voor een knetterende motorfiets waaronder een beugel gemonteerd was. Daaraan bengelde een blotebenendame die het vogelnestje en nog moeilijker kunsten deed, terwijl de motorbestuurder dat ding over de kabel heen en terug joeg. Bovendien klommen nog twee andere mannen tijdens die toer boven op de rug van de geblinddoekte motorbestuurder. In het open veld klonk het applaus minder klaterend dan onder het dak van een circustent.

Verder herinner ik me, maar dat is een stuk vager, dat op een dag een Amerikaans lunaparkachtig bouwsel opgesteld was op dezelfde plek. Je zag er springmatrassen, beweegbare bruggen en allerlei draai en glijtoestellen. Ik ben daar toen niet binnen geweest maar er waren daar ballonnen gratis verkrijgbaar, zo veel als je maar wilde, en de typische geur van het rubber daarvan heeft weken lang in mijn broekzakken, onder mijn beddenkussen en in mijn nachtkastje gehangen. Hoe langer ik die ballonnen bewaarde, hoe stugger en plakkeriger het rubber werd. Opblazen was na een tijdje niet goed meer mogelijk, maar het was totaal onbegonnen werk die plakdingen uit mijn broekzak te peuteren.

Er kwamen ook wel eens drie meisjes, waaronder de dochter van schoolinspecteur Joosten, aangelopen vanuit het verbindingspaadje Akerstraat – Bekkerweg. Zij staken het Bekkerveld over op weg naar hun meisjesschool Mater Deï. Johan, Adje, en ik hadden gemerkt dat, die drie grieten gillend wegrenden voor ons, toen wij toevallig het spel van woeste Indianen speelden. De volgende dag probeerden wij die truc weer uit, met hetzelfde succes. Het was voor mij een sensatie te constateren dat zelfs als ik ‘s morgens op weg naar school het Bekkerveld op mijn eentje ging passeren, die drie grieten het al op een lopen zetten.

Bron: Privé collectie | Peter Finken in het Pancratiushuis

Onze afspraak begint met een 20 minuten durende film over het Pancratiushuis. Uniek voor toen zijn er diverse avonden gefilmd om de sfeer vast te leggen. We zien beelden van dansende jonge mannen in pak met “sjlieps” en vrouwen in jurken, dansend op de Twist. Beelden van de grote zaal, de Twistbar en de zogenaamde “Schmuse-bar” komen voorbij. Peter kent nog bijna iedereen bij naam en ziet zichzelf af en toe terug. “Beelden die we maar niet moeten laten zien op Heerlen Vertelt”.

Dé platencollectie
Na de film gaan we naar boven. Ondanks dat Peter al jaren gestopt is als DJ, blijft muziek en film zijn grootste hobby. Geregeld is hij dan ook te vinden in zijn “muziekkamer”. De kamer is gevuld met een enorme platencollectie, mengpanelen en geluidsopname apparatuur.

Bron: Heerlen vertelt | Peter Finken met zijn eerste LP "Me and my Shadow van Cliff Richard"

Met trots laat hij zijn eerste plaat zien: Me and my Shadow van Cliff Richard. Voor het bedrag van 20,- gulden spaarde – en leende – hij het bedrag bij elkaar om de plaat aan te schaffen. Voordat Peter aan de slag ging in het Pancratiushuis, draaide hij iedere zaterdag “voor de paters”.

De ene zaterdag op de Sittarderweg, de andere op het Eikenderveld. De zogenaamde “instuif avonden” waren een groot succes onder jongeren. Getolereerd door ouders – vanwege het kerkelijk toezicht – en populair vanwege de uitgaansmogelijkheid en muziek.

Met vriend Frans Somers ging Peter iedere zaterdagavond op de scooter – beladen met apparatuur en platen – naar de “instuif feesten”. Voor aanvang werd de installatie opgebouwd zodat alles klaar stond om die avond te draaien. Van de verdienste van deze avonden kocht Peter geregeld nieuwe platen bij platenzaak “Lebouille” aan de Oranje Nassaustraat. Later werd ook muziek meegenomen uit vakantieoord Spanje. “Buitenlandse”platen als Satisfaction van de Rolling Stones werden besteld in Engeland.

Bron: Privé collectie | Uitnodiging voor Ouwe Hap Heerlen

“Ouwe hap feesten” in het Pancratiushuis
Organisator in het Pancratiushuis Paul Haas vroeg Peter ook te komen draaien op de “ouwe hap feesten”. Met platenspeler, geluidset en bandrecorder ging Peter iedere zondagavond aan de slag. Grappige anekdote die Peter hierbij invalt is dat alle apparatuur iedere avond weer helemaal opgeruimd moest worden. Het Pancratiushuis mocht namelijk buiten de avonden absoluut niet gezien worden als discotheek. In het door zetbaas Dhr. Thijsen gerunde Pancratiushuis kon men van 19.00 tot klokslag 0.00 uur genieten van de nieuwste muziek. De muziek varieerde van de Hitparade tot Duitstalige muziek. En stee vast was er tijd voor een uur carnavalsmuziek en eigengemaakte Jingles.

Eenmaal achter de computer in de “muziekkamer” bij Peter krijgen we een van de Jingels – van toen! – te horen. In die tijd werden jingels nog op de oude manier gemaakt. Waar je anno nu in 5 minuten een mix met de computer maakt waren Peter en Frans soms dagen bezig om een jingle te maken. Het was dan letterlijk knip en plakwerk van stukjes geluidsband.

Met 15 bussen naar Keulen
Naast de “Ouwe hap” op zondagavond werden er ook uitgaansuitstapjes over de grens georganiseerd. Zo vertrokken 15 bussen met uitgaanspubliek naar Keulen, om vervolgens weer leeg terug te komen. Verdeeld over de dagen erna kwamen de honderden jongeren weer zelfstandig terug naar Nederland. Ook werd het grote succes van “Ouwe hap” gevolgd door feesten als het Woodpeckerbal.

Bron: Privé collectie | Hoofdingang bij Pancratiushuis voor Woodpeckerbal

Twaalf jaar lang draaide Peter in het Pancratuishuis. Daarna was hij tijdens de opening en nog twee jaar vaste DJ in de Femina. De Femina – tevens van eigenaar Dhr. Thijssen – werd eveneens een groot succes. Net als in het Pancratiushuis was het voor die tijd ongekend om zulke feesten te organiseren.

Bron: Rijckheyt.nl | Loopbrug over de Zeswegenlaan (1986)

In de woonkamer valt de grote boekenkast op. Boeken over de meest uiteenlopende onderwerpen verraden de achtergrond in het onderwijs van onze gastheer. Eenmaal aangeschoven aan de eettafel pakt Dhr. Leentjens een stapeltje boeken en papieren erbij.

Over de brug
“Over de brug kun je zingen, grijze ijzeren armen, reiken in stil verband, van kant naar kant,
over de brug kun je komen, een belofte, van wit en zwart in gezamenlijke dromen,
over de brug kun je gaan, een wandeling, hand in hand naar de overkant.”

Het gedicht van Heerlense stadsdichter Harrie Servriens herinnert aan de feestelijke opening op 28 januari 2011  in Zeswegen. Zeswegen, gelegen op de voormalige steenberg van de kolenmijn Oranje-Nassau I, is gebouwd in de tweede helft van de jaren 1980.  Direct na de voltooiing van Zeswegen is Nieuw Husken gebouwd. De brug die al 30 jaar Zeskant en het winkelplein verbindt, was toe aan een grondige reparatie. Diverse aanrijdingen en veroudering zorgden voor een onstabiele brug.

Zeswegen
Om buurtbewoners te betrekken bij de renovatie van de brug organiseerde Stichting buurtbeheer Zeswegen – Nieuw Husken  een “klein feestje”. De stichting – waar Dhr. Leentjens  een van de bestuursleden is – betrokken ook leerlingen van twee nabijgelegen basisscholen. Dit resulteerde in een mooi fotoboek, een gedichtenbundel en een plaquette.

De opening werd opgesierd met vele rode en gele ballonnen.  De kleuren die oudere inwoners uit Zeswegen nog van de “oude” brug herkennen. Achteraf bleek de opening gepland te zijn op de koudste dag van 2011.

Bron: Privé collectie Dhr. Leentjens | Feestelijke opening brug Zeswegen

De heropening van de brug is een typisch voorbeeld van een kleinschalig project dat door een nieuwe generatie als geschiedschrijving gezien zal worden. Over 30 jaar wanneer de brug mogelijk opnieuw gerenoveerd zal worden, zullen “de kinderen van toen”  terug denken aan die koude dag in 2011, met die vele ballonnen.

Bron: Wim Langohr | Karel Leentjens

“Dat zijn de dames van de kassa” zegt Karel Leentjens en zwaait, op afstand, naar de dames. “En voor we dit gesprek beginnen wil ik graag even gedag zeggen tegen de heren van de technische dienst.” De mannen groeten. Leentjens hoort bij de club. Al jaren. “Je vroeg je natuurlijk af waar ik vandaan kwam”, lacht hij en zwaait met een sleutel die letterlijk alle deuren van het Heerlense theater voor hem opent. “Koffie?”

Karel Leentjens (“nee, blijf rustig zitten, ik doe dat graag”) organiseert nog snel de warme versnapering, hard nodig want de storm heeft handen doen verkleumen.
“Ik blijf erbij, maar kinderen moeten kennis maken met theater. In een bepaalde periode zijn ze namelijk ontvankelijk voor impulsen. Daar moet je met het oog op de middelbare schoolfase waarin zich al zo veel nieuws voordoet, je voordeel mee doen. Duitsers zeggen het anders: ‘Kinder brauchen Theater’. En daar sta ik helemaal achter, achter die uitspraak.”

Dol op theater
Karel Leentjens herinnert het zich nog maar al te goed. Het is eind jaren vijftig als de onderwijzer van basisschool Tarcicius te Heerlen – zelf dol op theater – betrokken raakt bij een stuk culturele vormgeving op scholen. “De stadsschouwburg was toen nog gevestigd aan de Klompstraat”, herinnert hij zich, “en de werkgroep kreeg de naam cultureel jeugdcentrum. In die tijd”, vervolgt Karel Leentjens zijn verhaal, “werden schoolvoorstellingen – hoofdzakelijk toneel in de vorm van sprookjes en wat muziek – grotendeels door de schouwburg bepaald. Eén van mijn taken – tegenwoordig noemen ze dat logistieke werkzaamheden – was het helpen organiseren van schoolvoorstellingen.” “54 jaar later, we schrijven december 2011 is Karel Leentjens niet meer uit het theater weg te denken en bovendien is hij er een vertrouwd en onmisbaar gezicht. Na zijn pensionering als directeur van de basisschool, bleef hij actief als vrijwilliger voor het jeugdtheater.

Bron: Rijckheyt.nl | Klompstraat. In het midden de ingang van de oude Stadsschouwburg/bioscoop.

“Ik wilde het niet loslaten, kon het niet loslaten”, vertelt hij en haalt zijn schouders op, als wil hij zichzelf verontschuldigen. “En waarom ook, het is veel te leuk. Zo ga ik onder andere regelmatig met Ivette Plummen van het kantoor mee naar presentatiedagen van de impresariaten om te kijken of het aanbod geschikt is. Verder help ik mee contacten met scholen, o.a. per email , te onderhouden. Overigens reizen we altijd per trein, want zo kun je zaken op je gemak evalueren.” Amsterdam, Rotterdam, Zwolle, Utrecht, de heer Leentjens komt overal. “Het is bijzonder fijn een stem in het gebeuren te mogen hebben. Waar ik vooral op let is kwaliteit en dat alle groepen aan hun trekken komen. Gelukkig is het aanbod gevarieerd en sterk geprofessionaliseerd en worden voorstellingen in tegenstelling tot vroeger veel meer naar kinderen toegeschreven of toegespitst op de actualiteit. En ja, het is me tijdens een try out best eens overkomen dat mijn ogen dichtvielen, als gevolg van opvoeringen die in mijn optiek onder de maat zijn. Maar goed, ondermaats of teleurstellend, wie beleefd is blijft netjes zitten.”

Sfeer
Karel Leentjens blijft genieten, van tijden van weleer en tijden van nu. In al die jaren gingen er duizenden koppies, leerlingen van groepen 1 t/m 8, door ‘zijn handen’. “Meestal sta ik als gastheer in de hal”, vervolgt hij en ademt denkbeeldig de bijzondere sfeer in die er op zulke momenten steeds weer heerst. “Dat vind ik prachtig, al die kinderen die ‘de revue passeren’. Hele generaties zijn er aan me voorbij gekomen en het grappige is, ook op straat word ik herkend. Laatst kwam er een onderwijzeres het theater binnen die ik vroeger zelf in de klas heb gehad. Dat zijn leuke momenten hoor. Net zoals ik het bijzonder vind dat een andere oud-leerling, nu danslerares, ons vergezelde naar Amsterdam om een voorstelling van het Nederlands Dans Theater te gaan bekijken en daar haar visie over te geven.

Naast het feit dat ik als gastheer fungeer, maak ik kaartjes voor de kapstokken zodat elke groep precies weet waar zijn jas op te hangen. Want het moet wel een beetje gemakkelijk verlopen nietwaar? En als de bus vertraging heeft, dan pleeg ik net zo gemakkelijk een telefoontje. Ach, denk ik dan, ‘niet stressen’. Zolang de logistieke voorwaarden in orde zijn komt het allemaal wel goed. Maar waar ik toch het meest in op ga is wanneer ik zie dat kinderen van hun ‘rondje schouwburg’ genieten. Laatst viel mijn oog op een meisje dat voor één van de grote spiegels in de foyer stond. Zegt ze heel parmantig ‘wauw, zo’n spiegel wil ik ook hebben. Maar dan wel in een ander huis’. Of die andere keer toen een jochie van een jaar of vijf heel demonstratief voor me kwam staan en tegen me zei ‘o! Jij bent theater!’ Waarop ik antwoordde, ‘nee, jij bént in het theater. Maar dat wou hij pas geloven toen de juf hem bij de hand nam om het hem nog maar eens uit te leggen. Dat soort momenten, zulke intensiteit, blijven ook na 50 jaar de kroontjes op mijn vrijwilligerswerk.”