Vrusschemig, een gehucht in de stad

Harrie Peters | 26 januari, 2011 | Al 29 reacties

Tegenstanders van de voetbalvereniging Vrusschemig kwamen meestal met knikkende knieën de voetbalwei op. Dit niet zonder reden. De club uit het gehucht werd gevreesd vanwege de diverse kwaliteiten die zij in huis had. Men beschikte niet alleen over zeer “getruukte” aanvallers, achterin stonden ook nog eens spijkerharde verdedigers. Bovendien stimuleerde de zogenaamde 12^e man* niet alleen de eigen ploeg maar voorzag ook de scheidsrechter van aanwijzingen en hield de goede man zo bij de les. Nee voor tegenstanders was er op sportief gebied niet veel te halen in Vrusschemig. (*het publiek)

Het gehucht of beter gezegd het buurtschap dat tot pakweg begin jaren zeventig grofweg gelegen was in het gebied, tussen de Zandweg, Nieuwhuisstraat, de John F. Kennedylaan, de Corverstraat en min of meer grenzend aan de Euren, zou vernoemd kunnen zijn naar ‘Hoeve Vrusschemig’ Maar waarschijnlijk is dit niet. Ik denk dat de hoeve eerder naar de naam van het gebied is genoemd.

Onlangs kwam ik een getikt verhaal van oud Heerlenaar Bert de Vries over dit buurtschap tegen en daar heb ik hier een stukje van overgenomen. Letterlijk, zo schrijft hij: betekent Vrusschemig kikkerpoel. Het gehucht kende dan ook vele bronnen, waar de boeren een dankbaar gebruik van maakten. De melk uit Vrusschemig was beroemd en werd door Hollanders veel gedronken om z’n lage prijs, z’n frisse smaak en vermagerende werking. Maar ik vermelde het al, Bert de Vries maakt graag getikte verhalen. (Bron: getikte verhalen van Bert de Vries)

De huidige Vrusschemigerweg is nu nog de enige tastbare herinnering aan het buurtschap. Begin jaren zeventig* ging het op de schop en maakte plaats voor nieuwe woongebieden. Enkele tientallen woningen en boerderijen maakte plaats voor planologen. (*omstreeks 1974/1975)

Zelf maakte ik kennis met Vrusschemig omstreeks 1957. Onze naaister woonde er. Met mijn ouders bracht ik er af en toe kleren om te laten verstellen. Later was ik nog lid van de voetbalclub.

Mathias Jozef Antoon Pluymaekers Heerlens burgemeester van 1867 tot 1869 was waarschijnlijk een van de meest prominentste bewoners van Vrusschemig. Hij werd geboren op 17 januari 1838 te Heerlen en overleed op 2 mei 1869. Hij woonde op het Bergske.

Oppervlakkig gezien was het gehucht niet zo groot. Dit in tegenstelling tot de impact die het had op de omringende buurten en wijken. Dit kwam mede doordat het voetbalterrein gelegen was aan de Heesberg. De zogenaamde ‘Vruscchemigwei’ Men zou kunnen zeggen dat het qua activiteiten een reikwijdte had tot aan de Kaldebornerweg. Veel mensen wonende rondom het voetbalveld voelde zich daardoor verbonden met de ‘vrusschemigers’ Uiteraard lag dat ook aan de 2 cafés die het gehucht rijk was. Deze fungeerde als een soort trekpleister. Hetzelfde gold voor het kruidenierswinkeltje dat naast de beide etablissementen lag.

De eendrachtigheid en ondernemendheid waren groot. Er waren nogal wat verenigingen die domicilie hielden in Vrusschemig. Er was zoals eerder vermeld een voetbalclub. De V.V. Vrusschemig opgericht op 10 juni 1935. En in café Lempers werd in 1949 Fluit en Tamboerkorps “Marijke” opgericht door de heren Wiel van Ooyen en Hub Vroomen. Er was een duivenvereniging genaamd de Gevleugelde Vrienden, een spaarclub en in 1962 werd er een Carnavalsvereniging genaamd de Soeplummele opgericht. De allereerste prins was in 1963: ‘Leo d’r Iestje’. (Leo Vromen)

“Marijke” en de Soeplummele bestaan nog steeds maar dan op de Heerlerbaan. De duiven zijn uitgevlogen en niet meer teruggekomen. De spaarders, na genoeg gespaard te hebben zijn ermee gestopt. En de voetbalclub heeft als zodanig bestaan tot 1967 en is toen opgegaan in de fusieclub genaamd Heerlen Sport.

In de twee cafés was vaker als 2 keer kermis per jaar. Als u begrijpt wat ik bedoel, dan weet u dat het er erg gezellig was. Als het ‘eerste’ zondagsmiddags gewonnen had dan was het bij ‘D’r Flip en de mam’ bomvol. In café Lempers, later Meessen geheten deden sterke verhalen van de duivenmelkers tot in de late uurtjes de ronde. Laila van Bruno Majcherek kwam nog uit de Jukebox. Jonge Klare dronk men nog niet, ‘Oude’ des te meer maar dan wel met een lepeltje suiker erin. Els la Vera, ook wel Elske genoemd was nog van Limburgse makelij. Overigens werd het café van Flip van de Boom later bestierd door Wiel en Corrie Ramaekers.

Als men ‘pinkelen’ moest dan kon dat. Doch om het pissoir of een verbeterde vorm van een HUDO te bereiken moest men bij de een, een lange, te steile trap af en natuurlijk ook weer op en bij de ander aan de voorzijde naar buiten om vervolgens via 2 stenen trapjes naar de achterkant te lopen en dan hoognodig afscheid te nemen van een schuimende plas. Allemaal niet zo gemakkelijk en zeker niet als men al een paar pilsjes of een borreltje ophad. Sneller en veiliger was de ligusterheg aan de voorkant van beide etablissementen te gebruiken. Uiteraard alleen voor de heren. De heg heeft er bij mijn weten niet onder geleden. Ze was altijd groen!

Voor degene die het willen weten, Hudo betekent letterlijk: Houdt Uw Darmen Open.

Het eens zo rustige Vrusschemig ging plotseling in heel Zuid Limburg over de tong. In kwade zin wel te verstaan. De voetbalclub die in 1960 met een groots weidefeest haar 25 jarig jubileum nog vierde, kwam in ’63 door een incident tussen iets te fanatieke supporters en de leidsman plotseling behoorlijk in de problemen. De ‘scheids’ had moeten rennen voor zijn leven. Met het gevolg dat de voetbalbond de club verplichtte om maatregelen te nemen. Door een aantal creatievellingen die de club rijk was werd er een zogenaamd ‘Leo Hornpad’ aangelegd. Dit was een hekwerk van ijzer en draad tussen het voetbalveld en de kleedkamers. De naam van het pad was toepasselijk gekozen. Eerder, in hetzelfde jaar was in de  Rotterdamse kuip een vergelijkbaar incident geweest waarbij topscheidsrechter Leo Horn betrokken was. Nadat hij met het geven van een strafschop tegen Feyenoord, in de kuip verschrikkelijk de fout in ging, moest ook hij, via een spurt die van links naar rechts en omgekeerd ging, zijn eigen veiligheid waarborgen. Nadien heeft men in de Kuip speciale dranghekken geplaatst en dat pad naar hem vernoemd.

Vrusschemig, dat ooit 50 woningen en boerderijen telde en waar ooit 220 mensen woonden, herbergde over het algemeen landbouwers of in ieder geval was men van ‘boeren’ afkomst. In 1910 werd er een slachterij opgericht. En in 1921 kwam er een broodbakkerij. Later waren er om maar eens wat te noemen een transporteur van o.a. kolen en slik, een poelier en uiteraard ook handwerkslieden en vaklieden woonachtig.

Vrusschemig, de naam
Vrusschemig, tja hoe zo’n naam tot stand komt? Ik zou het graag willen weten. Een verbastering van de familienaam Vrusch (met een enkele s), zou mogelijk zijn, doch deze naam kwam bij de volkstelling van 1947 maar 20 keer voor in Nederland. Om precies te zijn allen in zuid Limburg. Maar in Heerlen woonden toentertijd maar een enkele Vrusch. Dus dat lijkt mij niet logisch. De naam Vrösch, met ‘umlaut’ kwam vaker voor om precies te zijn telde men bij de eerder genoemde jaartelling deze naam 131 keer. Waarvan ongeveer 81 in de regio wat nu ook wel Parkstad genoemd wordt. Het is maar dat u het weet.

Dezelfde naam maar dan met een andere beginletter, Frusch komt wat vaker voor in deze regio maar ook niet overdreven veel. En nu ik toch met die ‘F’ bezig ben, wat denkt u van Frosch. Het huidige Duitse woord voor kikker en kikvors. Dan zou het getikte verhaal van Bert de Vries niet eens zo gek zijn.

In de 14^e eeuw kwam men de namen Vrusschenbach en Vrosschenbroeck in het gebied al tegen. Op een notarieel stuk uit 1793 betreffende een erf deling komt deze laatste naam als Vrusschenbroek voor. Later tussen 1811 en 1832 komt deze naam ook voor op ’n gemeentelijke kadasterkaart.  (Een zogenaamd Minuutplan. Sectie F, Blad 01)

Welnu vrij vertaald staat ‘bach’ voor beek, ‘broeck’ en ‘broek’ voor moeras en of voor drassig land. Als we dan uitgaan dat Vrussch een verbastering of andere schrijfwijze is van Frosch en dit vrij vertaal, dan krijg je iets van kikkerbeek, kikkermoeras of kikkerpoel.

De uitgang ig  (ich) zou dan een verbastering van bach zijn. Let wel dat indertijd grote delen van Limburg onder het Duitse taalgebied (Rijnland)vielen. Bovendien is Limburg als voorlaatste provincie toegevoegd (1839) aan het huidige Nederland. Ook werd deze streek eens bezet door een Frans leger. Allemaal van invloed op schrijfwijzen  en spreektaal. Mocht u meer weten, dan hoor ik het graag van u.

In een handgeschreven dossier (Rechtszaak) uit 1773 komt zowel de naam, Vrussemig, Vrusschenbroek,  alsook Vrusschemig in hetzelfde gebied voor. Ook wordt er in dat stuk letterlijk  over een persoon geschreven: Gewoont  hebbende in het nieuw Huijs op vrusschemig. Denk hierbij ook aan de naamgeving van de huidige Nieuwhuisstraat.

Wilt u meer weten over het verdwenen buurtschap en zijn bewoners dan verwijs ik u naar het boek: Tussen Heerlerbaan en Vrusschemig geschreven door Jo Nelissen.

Vrusschemig is niet meer maar de herinnering aan een markant buurtschap des te meer.

Content aandragen:
Is dit item niet compleet of wilt u graag meer content aandragen voor dit item? Stuur dan een mail naar: info@heerlenvertelt.nl