Aad de Haas, de kunstenaar aan het werk.

De kruisweg van Aad de Haas (2)

De kritiek van de kerk had grote gevolgen voor De Haas, de kerkelijk opdrachten zouden tot 1957 uitblijven. Uiteindelijk kreeg hij een tweede kans. Voor het Heerlense St. Jozefziekenhuis kreeg hij de opdracht om de kapel van het hospitaal te beschilderen.

Dit is deel 2 van “De kruisweg van Aad de Haas”. Lees hier het eerste deel.

Bron: Rijckheyt.nl | Putgraaf. Hoofdingang van het St.Jozefziekenhuis.
Bron: Rijckheyt.nl | Putgraaf. Hoofdingang van het St.Jozefziekenhuis.

Een nieuwe kruisweg was voor De Haas geboren. Aanvankelijk leek er geen vuiltje aan de lucht te zijn, de communicatie tussen de kunstenaar en het bisdom scheen vlekkeloos te verlopen. De ontwerpen van hem werden positief ontvangen. Echter hij kon maar niet starten met het daadwerkelijke schilderwerk, omdat iedere keer de ontwerpen ofwel op ware grootte of in een andere vorm gecontroleerd moesten worden. De Haas kwam erachter, dat zelfs een Tweede Kamerlid zijn project probeerde te blokkeren. Uiteindelijk dreigde de Haas om de hele affaire openbaar te maken, daardoor gaven noodgedwongen alle partijen waaronder de bisschop hem al snel alle ruimte.

Direct na de toestemming en gedreven door al zijn teleurstellingen begon hij krijgslustig zijn schilderwerk op de muren van de kapel aan te brengen. Hij gebruikte daarvoor de onvermengde kleuren rood, geel, groen en paars. De kruisweg weerspiegelt het roerige leven van de kunstenaar en zijn binding met het geloof. De kruisweg heeft door dit alles een dramatisch karakter. Tevens zijn er moderne elementen toegevoegd zoals groene uniformen, helmen en officierspetten zo uitgebeeld alsof het om een stripverhaal gaat. Zij weerspiegelen de gevreesde Grüne Polizei. Op de achtergrond ziet men het verwoeste Jeruzalem, dat verwijst onder andere naar het gebombardeerde Rotterdam. De hele kruisweg is gericht op het lijden van Christus. Christus verschijnt bij zijn intocht waardig en naarmate de kruisweg vordert lijkt zijn lichaam steeds verder te ontbinden. Christus steekt zijn handen smekend in de lucht, zijn lichaam dat in het graf wordt gelegd is nauwelijks meer dan een bruine wazige vlek, het menselijke is weggetrokken. Geen vrolijke illustraties maar wel typerend voor het dagelijkse lijden in een ziekenhuis. Tevens geeft het lijden van Christus in zijn werk, toepasselijk het lijden van de ontelbare slachtoffers van oorlog en geweld weer. Daarbij is het lijden van zijn kunstenaarsleven ook duidelijk zichtbaar in de kruisweg. De kruisweg oogstte lof en tegelijkertijd harde kritiek. Al snel botste de kerkelijke autoriteiten weer met de kunstenaar. De Haas gaf aan geen deel meer uit te willen maken van het Bisdom Roermond, deze breuk zou tijdens het leven van de kunstenaar niet meer gelijmd worden.

Bron: Rijckheyt.nl |  Henri Dunantstraat. Hal van het De Weverziekenhuis.
Bron: Rijckheyt.nl | Henri Dunantstraat. Hal van het De Weverziekenhuis.

De komst van De Weverziekenhuis
Tien jaar later in 1970 verzamelden zich donker wolken boven de kruisweg. Door de bouw van het De Weverziekehuis tegenwoordig het Atrium Medisch Centrum bleek het oude Heerlense ziekenhuis en de daarbij behorende kapel ten dode opgeschreven. Er werd besloten om over te gaan tot sloop. Bij dit besluit werd, zoals zo vaak, geen rekening gehouden met de culturele waarde van het kunstwerk. Dat het kunstwerk onder de slopershamer zou eindigen haalde het landelijk nieuws. De redding kwam vanuit onverwachte hoek, een aannemer die betrokken was bij de sloop, besprak samen met De Haas de mogelijkheid om de staties met een kobaltzaag uit de muur te zagen, en daarna de staties op te slaan. Kort na de gewaagde reddingsoperatie overleden de aannemer en de kunstenaar. Vijftien jaar lang bleven de muurschilderingen wachten op een bestemming.

Aad de Haas, de kunstenaar  aan het werk.
Aad de Haas, de kunstenaar aan het werk.

De restauratie van de muurschildering
In die vijftien jaar was de staat van de muurschilderingen zeer snel achteruitgegaan. Op de taak van restauratie wierp zich de Heemkunde Vereniging Landgraaf met steun van de gemeente Landgraaf. En ook nu weer begon een ware lijdensweg, de muurschilderingen werden van de opslagplaats aan de Brunssummerweg met allerlei problemen verplaatst naar de opslagplaats bij kasteel  Strijthagen; de voormalige woning van de kunstenaar. Daarna begonnen de gesprekken om de restauratie financieel mogelijk te maken, en men wilde het liefst dat de kunstwerken permanent in Landgraaf bleven in een eigen museumruimte, dat laatste bleek niet haalbaar te zijn.

Gekozen werd om de staties te laten restaureren in Rolduc, doordat de staties vrij gevoelig waren verliep ook dat proces niet probleemloos. Het was de beste optie om de grove randen, die door het uitzagen ontstaan waren te behouden, dat besluit geeft het kunstwerk een extra ruwheid. Om de financiën geheel rond te krijgen beloofde het Rijk om financieel bij te springen. Mits het kunstwerk vrij te bezichtigen zou zijn voor het publiek. De zoektocht naar een geschikte plek bleek niet gemakkelijk te zijn. Het liefste wilde verschillende partijen het kunstwerk in zijn oorspronkelijke omgeving, een kerkgebouw,  onderbrengen. Uiteindelijk werd in 1987 besloten om veertien van de achttien staties in de burgerzaal van het  nieuwe raadhuis van de gemeente Landgraaf te hangen.

Opslagplaats?
Waar ze tot op de dag van vandaag  te bewonderen zijn, weliswaar niet in een kerkgebouw, misschien is dit ook beter na de moeizame verhouding tussen de kerk en de kunstenaar, maar wel op een plek waar iedereen ze vrijelijk kan bezichtigen, en waar de kunstwerken veiliggesteld zijn voor de toekomst. Iedere keer als ik in het raadhuis ben, dan kan ik het niet laten om even de kruisweg te bewonderen. De overige staties bevinden zich; een statie hangt op in het Charlemagnecollege locatie Eijkhagenlaan (de intocht in Jeruzalem), een hangt op in de kapel van het Atrium Medisch Centrum (de verrijzenis) en de overige twee staties ontbreken; zijn deze verloren gegaan of wachten ze nog ergens in een opslagplaats? Nu ik weet wat er voor een verhaal achter het kunstwerk verscholen zit, dan kan ik niet meer stellen dat het hier gaat om een lelijk kunstwerk of een of andere linkse hobby, dat niet in stand gehouden moet worden. Wilt u met mij meegenieten? Kijk gerust net boven de balustrade in de burgerzaal van het raadhuis waar de muurschilderingen hangen, en geef uw ogen de kans om aan het kunstwerk te wennen.

Bron: Math Gubbels | Schildering op beton, Aad de Haas Het gaat om de 15e statie van de kruisweg die Aad de Haas schilderde voor de kapel van het voormalig St.Josephziekenhuis aan de Putgraaf in Heerlen. Na afbraak werden de 15 staties opgeslagen in kasteel Strijthagen te Landgraaf, waar Aad de Haas destijds woonde. Na restauratie begin jaren tachtig werden 14 staties opgehangen in het nieuwe raadhuis van de nieuwe fusiegemeente Landgraaf, waar ze nu nog steeds te bewonderen zijn. De vijftiende statie "de Verrijzenis' kwam terecht in deze kapel.
Bron: Math Gubbels | Schildering op beton, Aad de Haas Het gaat om de 15e statie van de kruisweg die Aad de Haas schilderde voor de kapel van het voormalig St.Josephziekenhuis aan de Putgraaf in Heerlen. Na afbraak werden de 15 staties opgeslagen in kasteel Strijthagen te Landgraaf, waar Aad de Haas destijds woonde. Na restauratie begin jaren tachtig werden 14 staties opgehangen in het nieuwe raadhuis van de nieuwe fusiegemeente Landgraaf, waar ze nu nog steeds te bewonderen zijn. De vijftiende statie "de Verrijzenis' kwam terecht in deze kapel.

De genoegdoening die de kunstenaar tegenwoordig lijkt te krijgen, heeft hij tijdens zijn leven nooit ondervonden. Voor Limburg was zijn werk te onorthodox, te expressionistisch, te progressief en voor de Randstad was zijn stijl te traditioneel ook vanwege de religieuze achtergronden van zijn kunstwerken. Voor veel tijdgenoten bleef hij onbegrepen. Echter zijn werken waaronder vele muurschilderingen duiken op verschillend plekken in Parkstad op… zoals in het Bernardinuscollege.

Rick Moermans

Rick Moermans

Graag wil ik me aan u voorstellen, mijn naam is Rick Moermans en ik ben in 1989 in de vroedvrouwenschool in Heerlen geboren. Opgegroeid ben ik in Landgraaf en daar ging ik ook naar school. Studeren deed ik in Sittard aan de lerarenopleiding voor de vakken geschiedenis en aardrijkskunde. Wat heb ik nu met Heerlen te maken? Het antwoord is vrij eenvoudig. Praktisch iedereen en zeker van mijn generatie is geboren in Heerlen, gaat op stap en naar de bios in Heerlen, koopt kleding of andere zaken in Heerlen, studeert in Heerlen, werkt in Heerlen en noem het maar op. In zekere mate voelt iedereen in Parkstad zich verbonden met Heerlen. Heerlen is de stad van het zuidoosten, en de eerste halte van waaruit je met de intercity de wijde wereld in kunt gaan.

Geschiedenis is mijn grote passie! Jammer, dat het voor velen een stoffig vak is. Daarentegen is geschiedenis zeer veelzijdig en het vakgebied onbegrensd: van cultuur, politiek of sociaal- economische getinte onderwerpen tot het verhaal van de gewone man. Jouw eigen verhaal is ook geschiedenis, en het heeft zijn eigen unieke plek in de geschiedenis. Want wat zijn we zonder verhalen? Juist verhalen geven de geschiedenis kleur en emotie. Vereisten om gedegen met geschiedenis om te gaan; zijn een kritisch blik, begrijpend lezen, verbanden in de context plaatsen en kunnen relativeren. Geschiedenis is leerzaam om het heden te begrijpen, en uiterst belangrijk voor de toekomst. Ter illustratie: “Dat de geschiedenis zich herhaalt, is vooral daarom zo leerzaam, omdat zij zich nooit op dezelfde wijze herhaalt. Men kan dus even goed beweren, dat de geschiedenis altijd weer nieuw is.” S. Vestdijk (1898-1971), De leugen is onze moeder, 1965.

‘Heerlen Vertelt’ haalt op een prachtige visuele manier, waaraan iedereen mag meedoen, geschiedenis uit de wetenschappelijke ‘ivoren toren’. Inhoudelijk gedegen artikelen schrijven, echter op een populair- semiwetenschappelijk manier, kunnen een groot publiek interesseren voor de verhalen van toen, en dan meestal de eigen streekgeschiedenis. Het mooiste vind ik persoonlijk als in een artikel de ‘kleine geschiedenis’ van de gewone man samenvloeit met de ‘Grote geschiedenis’, en beide elkaar beïnvloeden.

Tevens schrijven Martin van der Weerden en ik artikels over de geschiedenis van Parkstad, deze artikels verschijnen tweemaal per maand in het Zondagsnieuws. Beide zijn we actief binnen het LGOG Kring Parkstad. De ruim 300 leden genieten van de boeiende lezingen, goed georganiseerde excursies en de leuke filmavonden. Hopelijk tot binnenkort namens het bestuur van Kring Parkstad!

Mocht u vragen of opmerkingen hebben, informatie of interviews willen aanleveren, dan kunt u me gerust mailen.

One thought to “De kruisweg van Aad de Haas (2)”

  1. Ben vaak verbaast dat veel inwoners van Limburg niets weten over de staties in het Gemeentehuis in Heerlen.
    Elke statie is een kunstwerk op zich en het geheel heeft een prachtige plek op die van beneden zichtbare verdieping. De staties in Wahlwiller zijn beter bekend alhoewel dat ook nog tegenvalt. Bezoekers aan Zuid Limburg maak ik altijd deze twee plaatsen als bezoek bekend.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *